طهورا ابیان

مودت
قطعا همه ما در زندگی کلمه مودت و محبت را شنیده ایم. اینکه خداوند در دل های زن و شوهر مودت و رحمت قرار می دهد و آن ها را دلگرم به زندگی شان می کند.

اما تا چه حد می دانیم که دو پارامتر مودت و محبت چگونه به وجود می آید؟ و اینکه آیا قبل از جاری شدن خطبه عقد، هم ممکن است بین یک دختر و پسر نامحرم مودت بوجود بیاید!؟

آنچه که در ابتدا لازم است شفاف شود؛ فرق میان دو واژه مودت و محبت است.

مودت به معنای نوعی از دوست داشتن است که به طور دائمی بوده و محدودیت زمانی ای در بر ندارد. اما می توان گفت که اگر مودت بین دو نفر وجود داشت محبت بین آن دو هرگز تمام نخواهد شد.

دیگر اینکه در مودت تنوع گرایی دخیل نیست اما در محبت تنوع داخل می شود. محبت نسبت به پدر و مادر، محبت نسبت به فرزند و حتی محبت به اشیاء مورد علاقه. از طرفی مودت به نوعی از محبت اطلاق می شود که دو طرف در آن با هم به تعالی خواهند رسید و این مهم ترین خصوصیت مودت است .

از دیگر مهم ترین تفاوت های مودت با محبت این است که در مودت دل بستگی عمیقی وجود دارد که در محبت این دلبستگی نیست و به جای آن وابستگی شدیدی ممکن است برقرار شود.

مودت یک جریان دو طرفه است در حالی که محبت می تواند امری یک طرفه باشد .در آیه ۲۱، سوره روم به نحو کاملی مودت بیان شده است :
وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ
لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ  (۱)

مودت به معنای محبتی است که اثرش در مقام عمل ظاهر باشد و رحمت، به معنای نوعی تاثیر نفسانی است که از مشاهده محرومیت محرومی که کمالی را ندارد و محتاج به رفع نقص است، در دل پدید می‏ آید و صاحبدل را وادار می‏ کند به اینکه در مقام برآید و او را از محرومیت نجات داده و نقصش را رفع کند.

هر چند در متن آیه صحبتی از زمان دقیق ایجاد این محبت میان زوجین به میان نیامده است – بدین معنا که آیا این محبت قبل از خواستگاری و جاری شدن خطبه عقد است یا هنگام مواجهه زن و مرد و علاقمندی آنها به یکدیگر و در نتیجه تمایل به ازدواج با یکدیگر.

اما به طور قطع بحث مودت و رحمت که این آیه شریفه بدان تصریح نموده است مربوط به پس از ازدواج و تشکیل خانواده است نه قبل از آن، زیرا فراز ابتدایی آیه بحث زوجیت و سکونت و آرامش در کنار همسر را بیان می دارد و پس از آن هم بحث قرار دادن محبت و مودت در میان زن و شوهر را مطرح می نماید.

در تفسیر نمونه هم بیان شده است که این مودت و رحمت مربوط به پس از ازدواج است و از آنجا که ادامه این پیوند خصوصا در میان همسران و عموما در میان همه انسان ها  نیاز به یک جاذبه و کشش قلبى و روحانى دارد به دنبال آن اضافه مى‏ کند: و در میان شما مودت و رحمت آفرید؛ و جعل بینکم مودة و رحمه

توضیحات دیگری هم، در مورد تفاوت مودت و رحمت بیان شده است که مودت و رحمت را به پس از تشکیل خانواده مربوط می داند:

مودّت، انگیزه ارتباط در آغاز کار ازدواج است و اما ادامه و پایان آن که یکی از دو همسر ممکن است ضعیف و ناتوان شود و قادر بر خدمت نسبت به دیگری نباشد، «رحمت» جایگزین مودّت می شود.

همسران نسبت به هم  دلسوزی خاصی دارن ممکن است یکی از زوجین از دیگران جهت کمک به همسرش استمداد طلبد و خود را به هر آب و آتشی بیفکند تا رحمت الهی را از خویش بروز و ظهور دهد، در حالی که آن روز نه نیازمندی جنسی و شهوانی دارد و نه مسائل دیگر جوانی در این امر دخیل است. در این مرحله حساس مراقبت از یکدیگر اهمیت زیادی دارد، همچون مریضی که توجه های پیاپی نزدیکان وی، او را بهبود می بخشد و ایجاد امید می نماید.

ممکن است برای برخی از دختران و پسران در سن ازدواج این سوال پیش آید که:
آیا زندگی من و خواستگاری که برایم آمده – یا زندگی من و دختر خانمی که به خاستگاری اش رفته ام – شامل این مودت خواهد شد ؟

در اینجا باید گفت که محبت زاییده معرفت و شناخت است. تا شما چیز یا کسی را نشناسید دوستش نخواهید داشت. در آشنایی قبل از ازدواج، شناخت محدود است. حتی اگر طولانی هم باشد، نمی توان به آن اندازه که بعد از تشکیل زندگی، شناخت حاصل می شود، آن را به دست آورد، پس به همان اندازه محبت قبل از ازدواج هم کمتر ومحدودتر است. البته این آگاهی های ابتدایی، از طرفین (علاقه اولیه) بسیار مهم و ضروری است. توجه داشته باشید که ما در مورد زمانی صحبت می کنیم که دو نفر در زیر چتر حمایت خانواده ها و انجام مراسم رسمی خاستگاری به مودت فکر می کنند! نه در مورد کسانی که بدون هیچ توجیه منطقی و شرعی و حتی عرفی اقدام به برقراری ارتباط دوستانه به دور از اطلاع خانواده ها دارند!

با عنایت به نکته بالا؛ دختر و پسری قبل از ازدواج، ممکن است به همدیگر علاقه مند شوند، فقط باید به این مسئله توجه داشته باشند که این علاقه، محصول شناخت ابتدایی و ظاهری است و سعی داشته باشند تا این ایجاد علاقه، مانع کسب شناخت بیشتر از طرف مقابل نشود. بزرگترها تعبیر جالبی دارند که گاهی در نصیحت برای امر ازدواج می گویند: مراقب باش محبت فلانی چشمت را کور نکند که خدای نکرده نتوانی تصمیم درست بگیری!

به خاطر همین امر مهم، در ازدواج، مشورت با بزرگترها (عقلاء) ضروری است. چرا که ممکن است احساس بر جوان غلبه کند و مانع تعقلش شود.

البته لازم به ذکر است که ممکن است در راه شناخت بیشتر از همسر، در زندگی مشترک، اموری هم ظاهر شود که کاهنده محبت باشد، لذا در این مقوله نه باید افراط کرد و نه جانب تفریط را گرفت!

و نکته ای که در آیه فوق بسیار لطیف است، بحث جعل محبت است، به زبان ساده یعنی اگر حرکت زوجین از اول مقدمات تا آخر، بر اساس دستورات الهی باشد، حتماً این مودت و رحمت، از طرف خداوند متعال در بین آنها قرار داده خواهد شد.

درمجموع با توجه به آیه مذکور این طور به نظر می رسد که مودت و رحمت و حتی محبت ایجاد شده بین زن و شوهر یک نیروی خاص قراردادی است که خداوند آنرا همراه با خطبه عقد بر جان و روح زن و شوهر جاری می سازد و تنها مجرایی که باعث نزول مودت می شود خطبه محرمیت عقد است! بنابراین دور از ذهن است که دوستی و محبتی که با آشنایی های گذرا ایجاد می شود به مودت منجر شوند. بلکه این نوع از روابط به دلیل نداشتن مجرای اسلامی عق ، خارج از جریان نزول فیض مودت هستند و با تاکید بر آیه فوق متوجه می شویم که در روابط غیر اسلامی میان محرم و نامحرم، آنچه که قطعا بروز پیدا نخواهد کرد مودت است! بلکه آنچه ممکن است افراد به عنوان مودت تلقی کنند سرابی بیش نیست و شاید محبتی گذرا و دلبستگی ای مقطعی باشد.

 

1- ترجمه آیه: و یکى از آیات او این است که براى شما از خود شما همسرانى خلق کرد تا به سوى آنان میل کنید و آرامش گیرید و بین شما مودت و رحمت قرار داد و در همین، آیت ها هست براى مردمى که تفکر می کنند.